بررسی حساب سپرده ی طلای بانک صادرات

 در تاریخ 31/2/1390، مدیر عامل بانک صادرات در رابطه با معرفی حساب سپرده جاری مبتنی بر طلا، گفت وگویی با روزنامه دنیای اقتصاد داشته که در زیر تا حدی که به این بررسی مربوط می شود چکیده ای از آن  آورده می شود:

حساب سپرده جاری مبتنی بر طلا، حساب جاری ارزی است.حداقل مبلغ لازم برای گشایش آن ،معادل ارزش 5 گرم طلای 24 عیار، به قیمت بازار جهانی است. در حال حاضر مبلغ ریالی برای گشایش آن 2500000ریال است. متقاضی  گشایش این حساب وجه مورد نظر خود را به بانک ارائه می کند.این وجه براساس نرخ مرجع بانک مرکزی (فروش) به ارز تبدیل می شود وبا توجه به قیمت طلا در بازار جهانی درهمان زمان، مقدار طلایی که به صاحب حساب تعلق می گیرد، تعیین شده وبابت آن به مشتری یک برگ گواهی داده می شود.ارزش گواهی،(مدیر عامل بانک صادرات به دلیل باطل نمودن تمبر بر روی آن ،آن را اوراق بهادار نامیده،که البته این نگرش با تعریف قانون اوراق بهادار هم خوانی ندارد.) معادل طلای فروخته شده به مشتری است وبانک، پرداخت معادل ریالی به قیمت روز میزان طلای گواهی را تضمین می کند. این حساب از قابلیت افزایش ویا کاهش برخوردار نیست. برداشت از آن با دسته چک و کارت الکترونیک امکان پذیر نمی باشد.هر زمان که دارنده حساب بخواهد از آن برداشت کندحتی اگر به بخشی از مبلغ آن نیاز داشته باشد می بایست به طور کامل آن را برداشت نموده حساب را تسویه کند.البته  صاحب حساب پس از دریافت وجوه می تواند وجه مورد نیاز را برداشته  ومجددا حساب جدیدی باز کند.، بانک، برای گشایش حساب ،1%هزینه ها یش کارمزد دریافت می کند.ولی برای تمدید حساب نیازی به پرداخت کارمزد نیست.

بررسی ماهیت حساب:

براساس مقررات مربوط ،حساب جاری در قالب عقد قرض الحسنه گشایش می یابد.این حساب ،یک نوع حساب تجاری است که علاوه بر این که به آن سود تعلق نمی گیرد مهم ترین ویژگی  دیگرش، امکان برداشت /واریز های مکرر از / به آن، برای انجام امور تجاری است.

چنین می نماید ماهیت حساب مورد بحث، به ویژه ،به دلیل  محدودیت شدیدی که در مورد برداشت از این حساب وجود دارد.متفاوت از حساب جاری است. ضرورت برداشت یکباره و کامل از آن ،حتی در صورت عدم نیاز به کل مبلغ وپیشنهاد گشایش حساب های موازی ،علاوه بر هزینه زا بودن ،انجام امور تجاری را دشوار تر می سازد .

این حساب، یک حساب ارزی اعلام شده است.براساس بخشنامه شماره 60/1052مورخ 20/10/1386 بانک مرکزی (ازمجموعه مقررات ارزی- خدمات ارزی)  در سرفصلی تحت عنوان  "افتتاح حساب های ارزی به نام اشخاص حقیقی وحقوقی "، در بند 1-2- ،ارزهایی که بانک می تواند برحسب آن ها حساب ارزی افتتاح نماید اعلام شده است.اگرچه به بانک ها این اختیار داده شده بنا به صلاحدید، ارزهایی غیر از مصادیق تعیین شده را برگزینند ولی طلا در گستره ی اعلام شده، جایگاهی ندارد.

به موجب ماده 33 مقررات خدمات ارزی بانک مرکزی،فروش ارز جهت گشایش حساب ارزی ،حداکثر به میزان یک هزار دلار (با توجه به حداقل تعیین شده برای افتتاح حساب ارزی توسط هر بانک) مجاز اعلام شده است.بنابراین، دریافت  ریال از مشتری وتبدیل آن به ارز، با مقررات مربوط مغایرتی ندارد . ولی آنچه که می بایست مورد توجه قرار گیرد این که، بر اساس مقررات، در چهارچوب قراردادهای مربوط، باید به مشتری سندی ارائه شود که دال برتعهد بانک در برابر وی باشد. ارائه گواهی بر اساس وزن طلایی که مشتری با توجه به قیمت طلا در بازار های جهانی می تواند خریداری کند نمی تواند از پشتوانه مقرراتی برخوردار باشد ضمن این که اقدامی زائد و بی ارتباط با حساب جاری ارزی به حساب آمده،تداعی کننده انجام یک معامله صوری است.

یرای  توضیح بیشتر، گفتنی است که در ماده (2)بند الف مصوبه 972 امین جلسه مورخ 14/11/1380 شورای پول واعتبار که توسط اداره نشر اسکناس وخزانه آن بانک به گمرک ابلاغ شده است آمده است که بانک ها نمی توانند تعهد فروش طلا ،نقره وپلاتین بیش از موجودی  وخرید خود بنمایند.در بند "ب" همین ماده اعلام شده است که "ارزش مجموع طلا ،نقره وپلاتین هر بانک نباید از 10%مجموع سرمایه پرداخت شده واندوخته های آزاد بانک تجاوز نماید.مگر با اجازه بانک مرکزی"در این بخشنامه ضمن این که ورود وصدور طلا ،نقره وپلاتین توسط بانک ها را مستلزم دریافت مجوز از بانک مرکزی دانسته،در ماده (3)نیز ترتیباتی را برای تعیین قیمت فلزات گرانبهای یاد شده مشخص کرده است.از جمله این که بانک های دارای مجوز خرید وفروش این فلزات می بایست قیمت خرید وفروش خود را در روز انجام معامله ،براساس دستورالعملی که توسط بانک مرکزی صادر می شود اعلام نمایند.

علاوه بر این، بر اساس ماده 2 دستورالعمل سپرده های قرض الحسنه، این سپرده ها اعم از جاری یا پس انداز بر ذمه بانک  قرار دارند وبانک ها مکلفند اصل سپرده های قرض الحسنه را مسترد نمایند. درحالی که در مورد این حساب  که جاری ارزی اعلام شده است" بانک، پرداخت معادل ریالی به قیمت روز میزان طلای گواهی را تضمین می کند ودر صورتی که قیمت طلا در بازار های جهانی کاهش یابد تضمینی برای بازپرداخت حداقل معادل مبلغ مشتری را ندارد.

از سوی دیگر،اهدافی که برای مشتریان این حساب ها اعلام شده ،( از جمله، حفظ ارزش پس انداز خانم های خانه دار در برابر تورم،حفظ ارزش بودجه شرکت های دولتی  ونیز ارزش پول صاحبان طرح های عمرانی تا زمان هزینه کردن آن ونیز افراد دور اندیش وسرمایه گذار) ارتباطی باکارکرد های حساب جاری ندارد

البته یکی از بحث هایی که همواره در رابطه با حساب های سپرده بویژه ،قرض الحسنه مطرح بوده، حفظ ارزش این سپرده ها در شرایط تورمی است.به دلیل این که  راهکار های پیشنهادی کارشناسان، از نظر انطباق  آن ها با موازین شرعی نتوانسته فقها را قانع نماید، در عمل، تاکنون راه حلی برای رفع این مشکل پیدا نشده است . در حال حاضر، برای تشویق سپرده گذاران قرض الحسنه، ضوابطی در مورد قرعه کشی بین حساب های برای اعطای جوایز (دوبار در سال)پیش بینی شده است . ضمن  انتقاداتی که به این کار وارد است ،نمی توان آن را اقدامی فراگیر در راستای حفظ ارزش سپرده  حساب های قرض الحسنه دانست.

 حال باید بررسی شود فرآیند پیش بینی شده برای این حساب، تا چه حد به حفظ ارزش سپرده کمک می کند؟ به منظور رویارویی با شرایط تورمی، تبدیل دارایی های ریالی افراد به ارزهای معتبر، اقدامی است که در حال حاضر توسط مردم، بدون مراجعه به  بانک ها نیز انجام می شود .(اگرچه تشویق مردم به انجام این کار توسط بانک ها ،به دلیل تضعیف پول ملی اقدام چندان پسندیده ای به نظر نمی رسد). ارتباط قایل شدن برای این حساب ارزی با ارزش طلا در بازار های جهانی   (جدای از وجاهت قانونی ومنطقی آن)، ویژگی بارز آن محسوب می شود.

در ادامه بررسی ،با توجه به نقش نرخ مرجع بانک مرکزی در این سپرده، لازم است توضیحاتی در مورد این نرخ  که در واقع همان نرخ بازار بین بانکی ارزاست ارائه شود. به دلیل اتکای بخش عمده  درآمد ارزی کشور به درآمد حاصل از صادرات نفت، بانک مرکزی عرضه کننده ی اصلی ارز در بازار بین بانکی محسوب می شود. از این رو، بانک ها (یعنی متقاضیان ارز درآن بازار)، ارز مورد نیاز خود را عمدتا ازآن بانک خریداری می کنند. تعیین قیمت ارز، توسط بانک مرکزی با مکانیزم تعیین قیمت بر اساس عرضه وتقاضا چندان سازگاری نداشته وبیشتر متاثر از سیاست های ارشادی خاص است.  درشرایط حاضر با توجه به عواملی مثل سیاست های پولی بانک مرکزی (از نظر تعیین نرخ سود سپرده ها)،  محدویت درآمد ارزی ونیز تحریم های بین المللی ؛ تقاضا برای ارزها افزایش یافته است .پیامد این رخداد، تقویت  ارزهای معتبر بین المللی نسبت به ریال است.

ملاحظه می شود که  این حساب ارزی، از یک سو از نظر تبدیل ریال به ارز، تابع نرخ مرجع بانک مرکزی است که از شرایط داخلی کشورتاثیر می پذیرد وتقریبا به تحولات بازارهای مالی بین المللی بی ارتباط  است.(چون در بازار های بین المللی معمولا رابطه بین ارزش طلا وارزها بویژه،دلار معکوس است . بر خلاف آنچه درداخل کشور می گذرد.) وازسوی دیگر ،از نظرتعیین  قیمت طلا،) با اتکا به استدلال بانک صادرات مبنی برتلاش برای گریز از شرایط حباب گونه قیمت طلا در داخل ،واستفاده از ثبات نسبی قیمت آن در بازار های بین المللی(، تابع قیمت های بین المللی است.

مراجعه به نرخ مرجع بانک مرکزی در یکسال گذشته بیانگر استمرار این روند صعودی است.تغییراین روند ،به دلیل وابستگی آن به عوامل متعدد بس دشوار می نماید.پس با توجه به روند صعودی این نرخ، مشتری ارز کمتری برای گشایش حساب در اختیار خواهد داشت در نتیجه طلای کمتری نصیبش می شود . افزایش ارزش طلا در بازار های جهانی راه حل جبران نسبی این زیان است. ولی باید توجه داشت که  در صورت کاهش ارزش طلا، سپرده گذار ریسک نرخ ارز و نوسانات قیمت طلا  را توامان متحمل خواهد شد.چون قرار نیست که بانک نقشی برای پوشش ریسک بازارایفا کند.

مزیت این حساب برای بانک، گردآوری منابع ارزان قیمت است .ولی باید توجه شود که بر اساس مقررات بانک مرکزی منابع قرض الحسنه صرفا باید برای وام قرض الحسنه استفاده شود.بنابراین ،در مجموع چنین می نماید که درآمد های حاصل از کارمزد ،مهم ترین منفعت این عملیات برای بانک محسوب می شود اما در مورد عواید آن برای سپرده گذار تردید جدی وجود دارد.

وظیفه بانک مرکزی در حفظ حقوق سپرده گذاران ایجاب می کند که محصولات بانک ها ؛ قبل از ارائه به مشتریان مورد بررسی قرار گرفته،پس از حصول اطمینان ،نسبت به صدور مجوز برای ارائه آن محصول اقدام شود. در مورد این محصول بنظر نمی رسد که این فرآیند طی شده باشد.

 

 

 ۳۰خرداد ۱۳۹۰

 


تاریخ ارسال / ویرایش :    چهارشنبه 7 دي 1390           تعداد بازدید : 307
طراحی وب سایت کلیه حقوق محفوظ است، استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.